Milieuaanvaardbare smeermiddelen

Waar olie in water of bodem kan lekken, vraagt een bestek vaak een milieuaanvaardbaar smeermiddel. Dat is geen gevoel maar een set meetbare eisen: hoe snel het afbreekt, hoe giftig het is voor waterleven, en of het technisch volstaat.

Vier begrippen die door elkaar gebruikt worden

BegripWat het zegtWat het niet zegt
Biologisch afbreekbaarHoeveel van het product micro-organismen afbreken in een test, bv. OECD 301B of EN 17181Niets over giftigheid of technische prestaties
BiogebaseerdWelk deel uit biomassa komtNiets over afbreekbaarheid
Bio-smeermiddel (EN 16807)Minstens 25 % biogebaseerd, snel afbreekbaar, lage ecotoxiciteit en geschikt voor de toepassingGeen keurmerk; een definitie
Milieuaanvaardbaar (EAL)Afbreekbaar, weinig giftig en niet bioaccumulerend volgens een vastgelegde regelingAlleen geldig binnen die regeling

Shell raadt zelf aan de term “groene smeermiddelen” te vermijden omdat hij dubbelzinnig is.

De normen en labels

EU Ecolabel voor smeermiddelen. Het Europese keurmerk, vastgelegd in Besluit (EU) 2018/1702 en verlengd door Besluit (EU) 2024/3179. Het toetst uitgesloten stoffen, aquatische toxiciteit, afbreekbaarheid en bioaccumulatie, hernieuwbare grondstoffen, verpakking en minimale technische prestaties. Het label onderscheidt drie groepen: smeermiddelen die volledig in het milieu verloren gaan (kettingzaagolie, staalkabelvet), die deels verloren gaan (open tandwielen, schroefaskokers) en die bij een ongeval vrijkomen (hydrauliek, gesloten tandwielkasten). Elk gecertificeerd product heeft een eigen licentienummer, bv. NL/027/028.

ISO 15380:2023. De norm voor milieuaanvaardbare hydraulische vloeistoffen, met vier types:

TypeBasisTypisch
HETGTriglyceriden (plantaardige olie)Goedkoop, maar gevoelig voor veroudering en koude
HEPGPolyglycolenWateroplosbaar; mengt niet met minerale olie
HEESSynthetische estersDe meest gebruikte; verzadigde esters verouderen trager
HEPRPolyalfaolefinen en verwante synthetische koolwaterstoffenStabiel, minder snel afbreekbaar

ISO 15380 legt de eisen vast bij levering; hij is geen keurmerk.

EN 17181. Een testmethode die meet hoeveel van een volledig geformuleerd smeermiddel aeroob afbreekt, gebaseerd op ISO 9439 en OECD 301B. Ze meet het eindproduct, niet de afzonderlijke grondstoffen.

EN 16807. De Europese definitie van een bio-smeermiddel en een biogebaseerd smeermiddel; een herziening is in voorbereiding.

EAL volgens de Amerikaanse VGP en VIDA. Schepen in Amerikaanse wateren moeten een EAL gebruiken op elk punt waar olie met zeewater in contact kan komen, tenzij dat technisch onmogelijk is. De nieuwe VIDA-regels vervangen de VGP van 2013; tot de Coast Guard haar uitvoeringsregels heeft, blijft de VGP gelden.

Wat mag u er nog over zeggen?

Sinds 27 september 2026 geldt in Belgie de omzetting van richtlijn (EU) 2024/825. Algemene milieuclaims zoals “milieuvriendelijk”, “groen” of “duurzaam” zijn verboden als ze niet steunen op een erkende uitstekende milieuprestatie.

Zo nietZo wel
“Milieuvriendelijke hydrauliekolie”“Hydrauliekolie met EU Ecolabel NL/027/028”
“100 % biologisch afbreekbaar”“97 massa-% afbreekbaar volgens OECD 301B (fiche, versie …)”
“Belast het water niet”“Voldoet aan de EAL-eisen van de US EPA VGP 2013”
“Groene smering”“HEES-vloeistof volgens ISO 15380”

Shell wijst er op zijn fiches zelf op dat ISO 15380, EN 17181 en EN 16807 geen onderbouwing zijn voor een algemene milieuclaim, omdat het geen gecertificeerde ecolabelschema’s zijn. Dit is geen juridisch advies; laat twijfelgevallen nakijken.

Wat wij leveren

Shell PANOLIN voor hydrauliek, tandwielen, vet en schroefaskokers; Shell MIDEL voor transformatoren. Bij elk product staat op de fiche welk label of welke norm het draagt, met het licentienummer waar dat er is. Zie ook PANOLIN HLP.

Veelgestelde vragen

Nee. Plantaardige olie breekt doorgaans goed af, maar haalt niet altijd de eisen voor toxiciteit, veroudering of koudgedrag. Kijk naar het label of de norm, niet naar de grondstof.

Vraag welke norm of welk label bedoeld is. Meestal is dat het EU Ecolabel of ISO 15380. Stuur ons de passage; wij bezorgen het certificaat of de fiche.

Nee, niet zonder meer. Lees Olie omschakelen voor het spoelschema.

Dat staat op het certificaat. Een ander product van dezelfde reeks kan een ander nummer of geen hebben.

Bronnen

Shell. Shell PANOLIN, fact sheet over duurzaamheidsclaims. ISO 15380 staat op 23 van onze Nederlandstalige Shell-fiches; zie de fiche bij elk product op Shell PANOLIN.

Wetgeving en labels. EUR-Lex, Besluit 2018/1702 geconsolideerd · ISO 15380:2023 · CEN/TR 18172 over EN 17181 · DIN, EN 16807

Scheepvaart. ABS, VIDA · EPA, VIDA FAQ

Greenwashing-regels. Legal News · Baker Tilly

Wat vraagt uw bestek?

Stuur ons de milieueis uit uw bestek; u krijgt een voorstel met het bijhorende certificaat.

De vijf gegevens

1. Het voorschrift of de vrijgave uit het machinehandboek. Dat gaat altijd voor op alles hierboven.
2. De bedrijfstemperatuur van de olie, niet die van de hal: de tank, het carter, het lagerhuis of de lagerinlaat.
3. De laagste starttemperatuur.
4. De snelheid: het pomptoerental, de omtreksnelheid van de traagste trap, of het toerental en de maten van het lager.
5. De belasting: de werkdruk, het vermogen en of er schokken in het spel zijn.

Wat u van ons terugkrijgt

De klasse die wij adviseren, met de reden erbij en de berekening als u ze wil zien. Daarbij de productfiche met de werkelijke cijfers van de gekozen olie, zodat u kunt nakijken of ze in het venster van uw machine valt.

Twijfelen wij tussen twee klassen, dan zeggen wij dat ook, met wat er voor elke keuze pleit.